Լուրերու Արխիվ

մուսալեռցի հայերի

Ոչ թե ապստամբություն, այլ ինքնապաշտպանություն. թուրքական կայքն անդրադարձել է մուսալեռցի հայերի դիմադրությանը

Թուրքական Gazeteduvar.com.tr կայքն անդրադարձել է Ցեղասպանության տարիներին զինված ինքնապաշտպանության դիմած մուսալեռցի հայերի պատմությանը՝ նշելով, որ դա 20-րդ դարի ամենատպավորիչ դիմադրության պատմություններից մեկն է:

Թուրք սյունակագիր Սոներ Սերթը Մուսա լեռան դիմադրության մասին խոսելիս կիրառում է ոչ թե թուրքական պաշտոնական պատմագրության մեջ ընդունված «ապստամբություն», այլ «ինքնապաշտպանություն» բառը:

Սերթը նաև շեշտել է, որ 20-րդ դարասկզբին հայերի հետ տեղի ունեցածը ցեղասպանություն էր, որը, սակայն, սկիզբ էր առել դեռևս 19-րդ դարի վերջերից՝ տարբեր կոտորածների իրականացմամբ:

Հեղինակը շեշտում է նաև, որ կիլիկիահայության շրջանում առաջին հարվածը ստացել են Ադանայի հայերը:

Թուրք սյունակագիրը նշում է, որ Մուսա լեռան դիմադրության ժամանակ հայերի՝ վատ զինված լինելով հանդերձ մի ամբողջ իշխանական բանակի դեմ երկար ժամանակ դիմադրել կարողանալու պատճառներից մեկն էլ եղանակային բարենպաստ պայմաններն էին ու տեղի բնության բարիքներից օգտվելու հնարավորությունը:

Auron Book 300x196

Հրեայ պատմաբան Եայիր Օրոնի «Մուսա Լերան 100 տարիները» գիրքը՝ նոր վկայութիւն Հայոց Ցեղասպանութեան մասին

ՎԱՀԱԳՆ ԳԱՐԱԳԱՇԵԱՆ

Հորիզոն- Առաջին անգամ չէ, որ հրեայ պատմաբան եւ ցեղասպանագէտ Եայիր Օրոն կ՚անդրադառնայ Մուսա Լերան հերոսամարտի մասին։ Երկու տարի առաջ ան հրատարակեց «Փրկիչներ ու մարտիկներ» գիրքը, որ կը պատմէ նացիական շրջափակման տարիներուն՝ հրեաներ փրկած հայերու մասին, թէ ինչպէ՛ս ֆրանսահայ երգիչ Շառլ Ազնաւուրի ծնողները Փարիզի մէջ փրկած են հալածանքներու ենթարկուած եւ իրենց մօտ ապաստանած հրեաներու՝ վտանգելով իրենց սեփական կեանքը: «Փրկիչներ ու մարտիկներ» գրքին մէջ Օրոն դարձեալ դարձեալ յիշատակած է Մուսա Լերան պատմութիւնը։

Հայոց Ցեղասպանութեան մասին բազմաթիւ գիտական աշխատանքներու հեղինակ Հրեայ Ցեղասպանագէտ Եայիր Օրոն իր նոր հրատարակած «Մուսա Լերան 100 տարիները» գիրքի նախաբանին մէջ յստակօրէն կը շեշտէ, որ գիրքի լոյս ընծայումը կոչ մըն է Իսրայէլի պետութեան՝ ի վերջոյ պետականօրէն եւ պաշտօնապէս ճանչնալու Հայոց Ցեղասպանութիւնը։ Օրոն կը գրէ. «Երբ Իսրայէլը, հայրենիքս, կ՚ուրանայ Հայոց Ցեղասպանութիւնը, այդ ընթացքով կը դաւաճանէ ու կը նսեմացնէ Հայոց Ցեղասպանութեան զոհերու յիշատակը, միաժամանակ դաւաճանելով Հրէական Ցեղասպանութեան զոհերուն ու յիշատակին»։ Գիրքին նախաբանին մէջ հեղինակը գիրքը կը ձօնէ հայկական եւ հրէական ցեղասպանութեանց զոհերուն։

Գիրքը կը բաղկանայ 11 ենթագլուխներէ, որոնցմէ առաջինը կը կրէ «Իսկական պատմութեան իսկական հերոսը» խորագիրը. այստեղ հեղինակը լուսարձակի տակ կÿառնէ Մուսա Լերան հերոսամարտի զինուորական հրամանատար Մովսէս Տէր Գալուստեանի կեանքն ու քաղաքական գործունէութիւնը, շեշտադրումը կատարելով հերոսամարտի ընթացքին ինքնապաշտպանութեան մարտական գործողութիւնները կազմակերպելու իր որոշիչ դերակատարութեան վրայ։ Այս հատուածով Օրոն վկայակոչումներ կը բերէ պատմաբան Աշոտ Ներսիսեանի Կարօ Սասունիի մասին գրած աշխատութենէն։ Գիրքի յաջորդ ենթաբաժինով սեղմ գիծերու մէջ կը ներկայացուի ֆրանսական նաւերու միջոցով իրագործուած փրկութեան գործողութիւնը։

Յաջորդող ենթաբաժիններուն մէջ Օրոն խորքային ձեւով կÿանդրադառնայ «Մուսա Լերան 40 օրերը» վէպի հեղինակ Ֆրանց Վերֆէլի անձին ու գործունէութեան, շեշտելով, որ վէպը գրելու իր տարերքին մէջ, Վերֆէլ տարիներով ուսումնասիրած է պատմական արխիւներ, ականատեսներու վկայութիւններ, փաստաթուղթեր եւ լրագրական աղբիւրներ։

Գիրքի չորրորդ ենթաբաժինով Օրոն կը ներկայացնէ «Մուսա Լերան 40 օրեր»ու առթած ազդեցութեան հոլովոյթը երկրորդ աշխարհամարտի ընթացքին հրէական սփիւռքին մէջ, յատկապէս եւրոպական սփիւռքի գերմանական, աւստրիական եւ լեհական հրեայ գաղութներուն մէջ։ Միաժամանակ, 1934-ին, Թէլ Աւիվի մէջ առաջին անգամ ըլլալով կը հրատարակուի վէպի եբրայերէն տարբերակը՝ Ժոզէֆ Լիխթէնպոմի թարգմանութեամբ։

Օրոն կը գրէ, որ Մահուան դէմ պայքարող Մուսալեռցիներու ծառացումը լերան մը վրայ, Համաշխարհային Բ. պատերազմի տարիներուն հրեաներուն կողմէ կը վերածուի Մասսատայի բարձունքին վրայ ՔԱ. 70 թուականին Հռոմէական կայսրութեան դէմ իրենց ըմբոստութեան համարժէք պատմական եղելոյթի։

Հինգերորոդ եւ վեցերորդ ենթաբաժիններով, պատմաբան Օրոն արխիւային հարուստ շտեմարան մը բանալով կը գրէ, թէ ինչպէ՛ս Վարշաւիոյ եւ Եւրոպայի տարածքին գտնուող հրէական թաղամասերու ու կէթոներու դիմադրական շարժումներուն մէջ՝ Վերֆէլի վէպը խթան եւ ներշնչումի աղբիւր հանդիսացած է հրեայ ժողովուրդին երկրորդ աշխարհամարտի օրերուն, իսկ հրէական կեդրոնացման ճամբարներու մէջ՝ յոյս ներշնչած դէպի ստոյգ մահ գացող բազմահազար տառապեալներու։

Իր այս աշխատութեան մէջ Օրոն կը շեշտէ պատմական յիշողութեան կենսական գործը հրեայ սերունդներու ազգային ժառանգութեան կազմութեան հոլովոյթին մէջ։ Գիրքի եզրափակիչ բաժինով, Օրոն կը մէջբերէ «Մուսա Լերան 40 օրերը» վէպի առաջին եբրայերէն հրատարակութեան առիթով գրուած Մոշէ Պէյլինսոնի գրախօսականի մէկ նախադասութիւնը, ուր վերջինս կը գրէ. «Այս գիրքը սերունդներու համար գրուած գիրք է»։ Օրոն կը շարունակէ գրելով, որ դժբախտաբար հրեայ ժամանակակից սերունդը անտեղեակ է Մուսա լեռցիներու մղած հերոսամարտէն։ Ան անհրաժեշտ կը նկատէ Ֆրանց Վերֆէլի վէպին ներառումը Իսրայէլի պետական կրթական ծրագրին մէջ, ինչպէս նաեւ ուսումնական բարձրագոյն կրթարաններու պատմութեան բաժանմունքներու ծրագիրներուն մէջ, որովհետեւ Վերֆէլի վէպը «այնպիսի գրական երկ մըն է, որ կարողութիւնը ունի արդարութեան եւ մարդկային իրաւանց արժէքները ուսուցանելու համայն մարդկութեան»։

Անգլերէն լեզուով գիրքը հրատարակուած է Մոնթրէալի մէջ, Հայոց Ցեղասպանութեան 100-ամեակի Գանատայի Միացեալ մարմնի նախաձեռնուեթամբ։ 106 էջ հաշուող գիրքի խմբագիրն է գանատահայ գրող Անոյշ Ակներեան։ Շուտով Թէլ Աւիվի մէջ լոյս պիտի տեսնէ գիրքի եբրայերէն տարբերակը։

«Հայոց ցեղասպանութիւնն ու սիոնիզմը. անընդունելի անտարբերութիւն», «Կատարեալ անարդարութիւն. Ցեղասպանութիւնը եւ հայութեան ունեցուածքի կողոպուտը», «Փրկիչներ ու մարտիկներ» գիրքերու եւ Հայոց Ցեղասպանութեան մասին բազմաթիւ պատմագիտական աշխատութիւններու հեղինակ Եայիր Օրոնի «Մուսա Լերան 100 տարիները» գիրքը թրքական ուրացման քաղաքականութիւնը արգելակող նոր վկայութիւն է, իսկ Իսրայէլի խուսափողական քաղաքականութեան դէմ պատմական ճշմարտութիւնը ընդունելու յստակ պատգամ է։

yetvart boyajian

Եդուարդ Պոյաճեան. Հայրենի Կորուսեալ Հողին եւ Մարդոց, Արժէքներուն եւ Խորհուրդներուն Տաղանդաշատ Բանաստեղծը

Նազարէթ Պէրպէրեան

13 ­Հոկ­տեմ­բե­րին, 51 տա­րի ա­ռաջ, ար­դէն թե­ւա­կո­խած գրա­կան-ստեղ­ծա­գոր­ծա­կան իր եր­թի հա­սու­նաց­ման փու­լը, 51 տա­րե­կա­նին մեր աշ­խար­հէն ա­պա­ժամ հե­ռա­ցաւ սփիւռ­քա­հայ գրա­կա­նու­թեան ե­զա­կի դէմ­քե­րէն Ե­դո­ւարդ Պո­յա­ճեան։
Հայ­րե­նի կո­րու­սեալ հո­ղին ու ա­նով շա­ղա­խո­ւած հայ մար­դոց, ա­նոնց շնչա­ւո­րած ազ­գա­յին ու տոհ­միկ ար­ժէք­նե­րուն եւ խոր­հուրդ­նե­րուն ինք­նա­տիպ եր­գիչն է ­Մու­սա ­Լե­րան Խ­տըր-­Պէկ գիւ­ղի ծնունդ Ե­դուարդ ­Պո­յա­ճեան։
«­Հո­ղը ա­մէ՜ն բան» է ա­նոր հա­մար. թէ՛ շօ­շա­փե­լի գե­ղեց­կու­թիւն­նե­րու եւ հմայք­նե­րու ան­պա­րա­գիծ աշ­խարհ մըն է, թէ՛ կոր­սո­ւած ճշմար­տու­թեան եւ խո­ցո­ւած էու­թեան ո­րո­նու­մով աշ­խար­հին ու ժա­մա­նակ­նե­րուն բա­ցո­ւած մար­դոց թանձ­րա­ցեալ տա­րերքն է, թէ՛ ա­նանց ար­ժէք­նե­րու կեն­սա­տու աղ­բիւրն է եւ թէ, մա­նա­ւա՛նդ, հա­մա­պար­փակ խոր­հուրդ է, ան­ծայ­րա­ծիր հո­րի­զոն­նե­րու եւ խո­րա­գոյն թա­փան­ցում­նե­րու ընդգր­կո՜ւն, տա­րո­ղու­նա՛կ խոր­հուրդ։
Իր ողջ էու­թեամբ բա­նաս­տեղծ է ­Պո­յա­ճեան ոչ միայն իր խո­հուն քեր­թո­ւած­նե­րով, այ­լեւ՝ կեան­քը իր բար­դու­թեամբ վեր­ծա­նող ար­ձակ է­ջե­րով, հո­ղի մար­դոց նե­րաշ­խար­հը պե­ղող ու վեր­ծա­նող պատ­մո­ւածք­նե­րով, հայ մտքի, մշա­կոյ­թի եւ գրա­կա­նու­թեան մե­ծա­մեծ­նե­րը դի­մա­քան­դա­կող իր ի­մա­ցա­պաշտ վկա­յու­թիւն­նե­րով։
Ինչ­պէս որ ինք կը վկա­յէ իր ինք­նա­կեն­սագ­րու­թեան մէջ, Ե­դո­ւարդ ­Պո­յա­ճեան ե­րեք ամ­սու նո­րա­ծին մըն էր, երբ ­Մու­սա ­Լե­րան բուռ մը հա­յու­թիւ­նը բո­լո­րով, մե­ծով-պզտի­կով, բարձ­րա­ցաւ իր լեռ­նե­րը՝ դի­մադ­րե­լու հա­մար ցե­ղաս­պան թուրք պե­տու­թեան ե­ղեռ­նա­գործ սադ­րան­քին։
Ման­կու­թեան չորս տա­րի­նե­րը ան­ցուց ­Փոր ­Սա­յիտ, Ե­գիպ­տոս, վրան­նե­րու տակ, ուր ֆրան­սա­կան փրկա­րար ռազ­մա­նա­ւե­րը փո­խադ­րած էին ­Մու­սա ­Լե­րան հե­րո­սա­կան ժո­ղո­վուր­դը։ Ա­ռա­ջին Աշ­խար­հա­մար­տի ա­ւար­տին ի­րենց ծննդա­վայ­րը վե­րա­դար­ձած մու­սա-լեռ­ցի­նե­րուն հետ, ­Պո­յա­ճեան­նե­րու ըն­տա­նի­քը եւս վե­րա­հաս­տա­տո­ւե­ցաւ Խ­տըր-­Պէկ, ուր Ե­դո­ւարդ ստա­ցաւ իր նախ­նա­կան կրթու­թիւ­նը՝ ծննդա­վայր գիւ­ղի եւ հա­րե­ւան Օ­ղուն-Օ­լու­քի «եր­կու հա­մեստ վար­ժա­րան­նե­րուն մէջ»։
14 տա­րե­կա­նին, ու­սում­նա­տենչ եւ գրե­լու շնորհ­քով օժ­տո­ւած պա­տա­նի, ­Պո­յա­ճեան ղրկո­ւե­ցաւ Պէյ­րութ, ­Հա­մազ­գա­յի­նի նո­րա­բաց ­Հայ ­Ճե­մա­րա­նը, բարձ­րա­գոյն իր ու­սու­մը ստա­նա­լու հա­մար։ ­Շան­թի, Աղ­բա­լեա­նի եւ ­Ճե­մա­րա­նի հիմ­նա­դիր սե­րուն­դի շուն­չին տակ կազ­մա­ւո­րո­ւե­ցաւ եւ ծաղ­կե­ցաւ գրա­կան-գե­ղա­րո­ւես­տա­կան եւ ազ­գա­յին-քա­ղա­քա­կան նկա­րա­գի­րը ե­րի­տա­սարդ հայ գրո­ղին։
1930էն 1935, Ե­դո­ւարդ ­Պո­յա­ճեան մնաց ­Ճե­մա­րան, ուր տա­կա­ւին ու­սա­նող՝ սկսաւ աշ­խա­տակ­ցիլ ժա­մա­նա­կի հայ մա­մու­լին, ­Պոս­թը­նի «­Հայ­րե­նիք Ամ­սա­գիր»ին, ­Փա­րի­զի «­Յա­ռաջ»ին եւ ­Պէյ­րու­թի «Ազ­դակ»ին։ 1932ին լոյս տե­սաւ իր ա­ռա­ջին աշ­խա­տակ­ցու­թիւ­նը։
1935ին, ա­ւար­տե­լով ­Ճե­մա­րա­նը, Ե­դո­ւարդ ­Պո­յա­ճեան նե­տո­ւե­ցաւ ու­սուց­չա­կան աս­պա­րէզ՝ մին­չեւ մահ նո­ւի­րո­ւե­լով նո­րա­հաս սե­րունդ­նե­րու հա­յե­ցի դաս­տիա­րու­թեան սրբա­զան գոր­ծին։ Ու­սուց­չա­կան ա­ռա­քե­լու­թեամբ գոր­ծեց ­Սու­րիոյ ­Թէլ Ա­պեատ գիւ­ղին, ծննդա­վայր Խ­տըր-­Պէ­կի, Այն­ճա­րի, ­Հա­լէ­պի, ­Քե­սա­պի եւ ­Պէյ­րու­թի մէջ։ ­Հաս­ցուց սե­րունդ­ներ, ո­րոնք կա­պո­ւե­ցան հայ գրա­կա­նու­թեան եւ մշա­կոյ­թին՝ պաշ­տա­մուն­քի աս­տի­ճան փա­րե­լով ազ­գա­յին մեր ար­ժէք­նե­րուն։
Ու­նե­ցաւ ա­շա­կերտ­ներ, ո­րոնք տի­պար ու­սու­ցի­չի եւ տա­ղան­դա­ւոր գրո­ղի իր կեր­պարն ու ա­ւան­դը կեան­քի ու­ղե­ցոյց դար­ձու­ցին։
Ու­սուց­չա­կան իր ծա­ռա­յու­թեան զու­գա­հեռ՝ Ե­դուարդ ­Պո­յա­ճեան թափ տո­ւաւ գրա­կան-ստեղ­ծա­գոր­ծա­կան աշ­խա­տան­քին։
Մ­նա­յուն աշ­խա­տակ­ցու­թիւն բե­րաւ Կ. ­Սա­սու­նիի եւ Մ. Իշ­խա­նի խմբագ­րած «Ազ­դակ Շա­բա­թօ­րեակ»ին, Անդ­րա­նիկ ­Ծա­ռու­կեա­նի «­Նա­յի­րի»ին, ­Կի­լի­կիոյ ­Կա­թո­ղի­կո­սու­թեան «­Հասկ»ին, ­Հա­մազ­գա­յի­նի «Ա­կօս»ին եւ ­Մա­նուկ Աս­լա­նեա­նի «Ազ­դա­րար»ին։ ­Մաս կազ­մեց «­Բա­գին» ամ­սագ­րի հիմ­նա­դիր ե­ռան­դամ խմբագ­րու­թեան՝ ­Կա­րօ ­Սա­սու­նիի եւ ­Պօ­ղոս Ս­նա­պեա­նի հետ։ ­Գոր­ծա­ծած գրչա­նուն­նե­րը ե­ղան Ալ­պաթ­րոս, ­Վազ­գէն ­Տի­րա­նեան, Ե. ­Սա­րենց եւ Ե. ­Ծո­վի­կեան:
1944ին լոյս ըն­ցա­յեց իր ա­ռա­ջին հա­տո­րը՝ «­Սէր եւ ­Վիշտ»ը, ո­րուն յա­ջոր­դե­ցին «­Հո­ղը» (1948), «­Պայ­քա­րող­ներ, պայ­քա­րող­ներ դուք գա­զա­զած» (1958), «­Թուղթ ­Զա­ւակ­նե­րուս» (1961), «­Տո­մար ­Տա­րագ­րի» (1963) եւ «Եր­կու ­Նա­մակ» (1964) գոր­ծե­րը։ Իսկ յետ մա­հու, Ե­դո­ւարդ Պո­յա­ճեա­նի գոր­ծե­րէն լոյս տե­սան «­Դէմ­քեր» (1967), «Եր­կեր — Ա. հա­տոր» (1968), «Ծննդա­վայր ­Կո­րու­սեալ» (1984), «Ընտ­րա­նի» (Ե­րե­ւան, 1994), «­Կեան­քի Ա­փե­րէն» (1995) եւ «­Դուն» (Ե­րե­ւան 2005) եւ «­Միտք ­Պա­հէ»։
«­Կո­րու­սեալ Ծնն­դա­վայ­րին»՝ հայ­րե­նի բռնագ­րա­ւեալ հո­ղին եւ ա­նով միս ու ոս­կոր կա­պած հայ մար­դոց եւ ազ­գա­յին ա­ւանդ­նե­րուն ինք­նու­րոյն բա­նաս­տեղ­ծը ե­ղաւ Ե­դո­ւարդ ­Պո­յա­ճեան։
Ա­ւան­դա­պա­հու­թիւնն ու նո­րա­րա­րու­թիւ­նը, զգա­ցա­կա­նու­թիւնն ու խո­հա­կա­նու­թիւ­նը, ան­ցե­լա­պաշ­տու­թիւ­նը եւ վե­րա­թար­մա­ցու­մը, հայ­րե­նա­բաղ­ձու­թիւնն ու մարդ­կայ­նա­պաշ­տու­թիւ­նը ե­զա­կի հա­մադ­րու­մի ար­ժա­նա­ցան իր գրա­կա­նու­թեան մէջ։
Ըն­կա­լեալ ի­մաս­տով գիւ­ղա­գիր մը չե­ղաւ, այլ հո­ղի մար­դի­կը ապ­րե­ցուց եւ շնչա­ւո­րեց Երկ­րորդ Աշ­խար­հա­մար­տին յա­ջոր­դած մարդ­կա­յին մեծ հո­գե­րով ու խնդիր­նե­րով։
Հայ ժո­ղո­վուր­դի ազ­գա­յին ար­ժա­նա­ւո­րու­թեան եւ մշա­կու­թա­յին կեն­սու­նա­կու­թեան պատ­գա­մա­բե­րը դար­ձաւ, ա­ռանց որ անձ­նա­տուր ըլ­լայ ան­ցեա­լի մեծ ժա­ռան­գու­թիւ­նը պար­զա­պէս ըմ­բոշխ­նե­լու եւ սպա­ռե­լու փոր­ձու­թեան։
Ան­ցեա­լին նա­յե­ցաւ ու փա­րե­ցաւ՝ ներ­կա­յի խնդիր­նե­րը ու­ղիղ ճա­կա­տէն դի­մագ­րա­ւե­լու, ինք­նա­հա­ւա­տար­մու­թեամբ ա­ռաջ­նոր­դո­ւե­լու եւ նոր ժա­մա­նակ­նե­րուն հա­մա­հունչ գա­լի­քի ու­ղին հար­թե­լու հաս­տա­տա­կա­մու­թեամբ։
Բայց մա­նա­ւանդ ան­խոնջ պայ­քա­րող մը ե­ղաւ ընդ­դէմ կեղծ ար­ժէք­նե­րուն եւ հայ մշա­կոյ­թի, գրա­կա­նու­թեան ու ազ­գա­յին ա­ւանդ­նե­րու փա­րի­սե­ցիա­կան պաշ­տա­մուն­քին։
Հայ լե­զուն իր ամ­բողջ հմայ­քով ու գան­ձե­րով ճա­ռա­գայ­թեց Ե­դո­ւարդ ­Պո­յա­ճեա­նի գրա­կա­նու­թեան է­ջե­րէն, ուր բա­նաս­տեղ­ծա­կան շունչն ու պատ­կե­րա­ւոր խո­հա­կա­նու­թիւ­նը ամ­բող­ջա­պէս կը գրա­ւեն ու ի­րենց հմայ­քով կը պա­րու­րեն ըն­թեր­ցո­ղի միտքն ու հո­գին։
Ա­պա­ժամ իր մա­հով մեծ կո­րուստ ու­նե­ցաւ հայ գրա­կա­նու­թիւ­նը։
Տա­ղան­դա­ւոր հայ գրո­ղին ստեղ­ծա­գոր­ծա­կան շուն­չով վե­րա­թար­մա­նա­լու թող ծա­ռա­յեն Ե­դո­ւարդ ­Պո­յա­ճեա­նի ժա­ռան­գու­թե­նէն քա­ղո­ւած նշխար­նե­րը.ԱՐԻՒՆ ՈՒ ԽԵԼՔ
(­Մեծ Ե­ղեռ­նի 40ա­մեա­կին ա­ռի­թով)
Ապ­րիլ 24ի Ե­ղեռ­նը բա­խե­ցաւ մեր ազ­գա­յին հո­գե­կան ար­ժէք­նե­րու հզօր դի­մադ­րա­կա­նու­թեան: Ընդ­հան­րա­կան ո­ճիր­նե­րու եւ կո­տո­րա­ծի մո­լու­թիւն ու­նե­ցող մեր թշնա­մին հա­լա­ծեց մեզ, եւ սու­րիա­կան ա­նա­պատ­նե­րու սգա­պատ տա­րածք­նե­րուն վրայ ա­նոր բո­վան­դակ քսու­թիւ­նը դպաւ հայ­կա­կան կամ­քի հա­զա­րա­մեայ պրոն­զին:
Ընկր­կե­ցաւ:­Նա­հան­ջեց:
Պար­տո­ւե­ցաւ:
Ապ­րե­ցանք մենք… նաեւ՝ Ապ­րիլ 24էն ետք:
Եւ ա՛յս էր ա­հա, որ շշմե­ցու­ցիչ ե­ղաւ թշնա­միին հա­մար:
Տէր ­Զօ­րի մեր մռայլ պատ­մու­թիւ­նը իր թանձ­րա­գոյն ի­րա­կա­նու­թեամ­բը կը մնայ ան­հա­ւա­տա­լի հե­քիաթ մը միայն` սա ա­պա­բա­րոյ ու վատ դա­րաշր­ջա­նի մարդ­կու­թեան հա­մար:
Ո­րով­հե­տեւ ո­րե­ւէ ի­րա­կա­նու­թիւն պի­տի չկրնար այս աս­տի­ճան անբ­նա­կան կեր­պա­րանք­նե­րու ներ­քեւ յանձ­նո­ւիլ պատ­մա­կան ե­րե­ւոյթ­նե­րու հո­սան­քին:
Թող հրէ­շա­յին ա­խոր­ժակ­նե­րով ժա­մա­նա­կա­կից մարդ­կու­թիւ­նը Ապ­րիլ 24ը նկա­տէ հայ­կա­կան սար­սափ­նե­րու ան­հա­ւա­տա­լի հե­քիաթ մը:
Հոգ չէ:
Այդ ար­տա­սո­ւա­լի ու մութ հե­քիա­թը մենք վե­րա­ծած ենք աս­կէ ետք հա­մազ­գա­յին զայ­րոյ­թի ան­ծայ­րա­ծիր զի­նա­րա­նի մը, ուր­կէ Ան­կա­խու­թեան ա­րե­գակ­ներ պի­տի պոռթ­կան` ծած­կե­լու հա­մար լոյ­սով ու ջեր­մու­թեամբ, ա­րիւ­նա­թա­թաւ ու ցուրտ ճա­նա­պարհ­նե­րը մեր պատ­մու­թեան, ինչ­պէս բերկ­րան­քի ա­նուշ ա­ռա­ւօտ մը պա­տա­հե­ցաւ ա­տի­կա:
Կա՛նք:
Պի­տի մնա՛նք:
Վճ­ռած ենք ա­տի­կա:
Մեր վեր­ջին խօսքն է, որ ա­հա ա­ռաջ կ­՛ը­սենք:
Ապ­րե­լու մեր հա­ւա­տամ­քին իբ­րեւ խա­րիսխ` ունինք մեր պատ­մու­թիւ­նը, սկիզ­բէն մին­չեւ այ­սօր:
Սեւ փո­թո­րի­կը չկրցաւ բնա­ջինջ ը­նել մեզ:
Քա­նի մը տա­րի ետք, հե­ղե­ղա­յին շքե­ղու­թեամբ ­Մա­յի­սին, աշ­խարհ տե­սաւ, թէ կոր­սո­ւած հա­յը ստեղ­ծած է իր Ան­կա­խու­թիւ­նը: ­Կը քա­լէ բարձ­րագ­լուխ ու պայ­ծառ դրօ­շով, յաղ­թա­կան Ե­ռա­գոյ­նով:
Արդ`
Ե­ղե­րա­կան մի­լիո­նի մը սեւ թո­ւա­կա­նը` անդ­րա­դար­ձած հա­յու­թեան վրայ նախ որ­պէս յա­ւի­տե­նա­կան սուգ եւ բար­կու­թիւն, ե­ղած է տա­րի­նե­րու ըն­թաց­քին ու կը շա­րու­նա­կէ ըլ­լալ որ­պէս ա­զատ ազգ ապ­րե­լու կա­տա­ղի կամք մը, մեր ա­մէ­նէն յստակ գի­տակ­ցու­թիւն­նե­րէն մէ­կը:
Ան­վի­ճե­լի ի­րո­ղու­թիւն է այ­սօր, թէ ո­ճի­րի եւ քսու­թեան ան­մո­ռա­նա­լի թո­ւա­կա­նէն ետք, ազ­գա­յին ա­զատ կեան­քի գի­տակ­ցու­թիւ­նը մե­ծա­պէս ընդ­հան­րա­ցած, ար­մա­տա­ցած է հա­յուն հա­ւա­քա­կան էու­թեան մէջ:
Ապ­րիլ 24ը հա­յու­թեան ա­մէ­նէն տխուր թո­ւա­կա­նը ե­ղաւ:
Քա­ռա­սուն տա­րի ը­սինք ա­սի­կա ի­րա­րու, ը­սինք աշ­խար­հին:
Քա­նի մը տաս­նա­մեակ լա­ցինք միայն, քա­նի մը տաս­նա­մեակ զայ­րա­ցանք միայն:
Բայց քիչ մտա­ծե­ցինք` ա­ռողջ դա­սեր առ­նե­լու հա­մար ան­կէ:
Ե­թէ նախ քան այդ թո­ւա­կա­նը մենք ա­ւե­լի լաւ ճանչ­նա­յինք մեր թշնա­մին, ե­թէ գիտ­նա­յինք, որ իր շա­հուն հա­մար ան ըն­դու­նակ է լա­ւա­գոյն ճամ­բայ նկա­տե­լու հա­յուն ամ­բող­ջա­կան բնաջն­ջու­մը, հա­ւա­նա­բար խնա­յո­ւէր մե­զի ապ­րի­լեան այս­քան զար­հու­րանք, այս­քան ան­բաղ­դա­տե­լի կո­րուստ:
Ե­թէ կրցանք վե­րապ­րիլ, բազ­մա­նալ ու զօ­րա­նալ նո­րէն, ա­տի­կա կը պար­տինք ոչ այն­քան մեր քա­ղա­քա­կան հա­սու­նու­թեան, քան` հա­յու այն մա­քուր ա­րիւ­նին դի­մադ­րա­կան ու­ժին, եւ ա­ռա­քի­նու­թին­նե­րուն:
Բայց ե­թէ կ­՛ու­զենք իս­կա­պէս ան­պար­տե­լի դառ­նալ, իս­կա­պէս օգ­տա­կար դաս մը հա­նել Ապ­րիլ 24էն, հարկ է հա­յուն մա­քուր ա­րիւ­նին վրայ գու­մա­րել քա­ղա­քա­կան շատ ա­ւե­լի բարձր հա­սու­նու­թիւն մը, քան ու­նինք այ­սօր: ­Լա­լը սոր­վե­ցանք ու կի­րար­կե­ցինք մեր փրկու­թեան հա­մար:

Տե­սանք, որ օ­գուտ չ­՛ը­ներ:
Վ­րէժ բա­ռին ի­մաստն ալ լա­ւա­պէս ու­սում­նա­սի­րե­ցինք:
Ան ալ ա­մէն բան չէ:
Պէտք է հա­մո­զո­ւինք այ­լեւս, որ հա­յուն հին ու մաք­րա­մա­քուր ա­րիւ­նը ա­մէն բա­նէ ա­ւե­լի պէտք ու­նի խել­քի: ­Վասն­զի կեան­քին բո­լոր զէն­քե­րը մա­քուր ա­րիւ­նի մը հետ գոր­ծող զօ­րա­ւոր խել­քի մը մէջ են ի վեր­ջոյ: Ե­թէ կ­՛ու­զենք հաս­նիլ մեր ազ­գա­յին ի­տէալ­նե­րուն, պէտք է տե­ւա­բար գոր­ծա­կից ըլ­լան ի­րա­րու եր­կու բան.- Ա­րիւն ու ­Խելք…

ԳԱԳԱԹՆԱԿԷՏ` ԲԱՂՁԱՆՔԻ ՄԸ ՎԱՂԱՆՑՈՒԿ»

Քովդ ըլ­լալ, նա­յիլ քեզ,
Քովդ ըլ­լալ, լսե՛լ քեզ,
Քովդ ըլ­լալ եւ խօ­սիլ
Քովդ ըլ­լալ ու լռել…:
Գալ լոյ­սէն ա­ռաջ, գալ մու­թէ՛ն ա­ռաջ,
Աստ­ղե­րէն կա­նուխ,
Հո­վը դեռ չե­կած`
Մտ­նել հո­գիիդ կի­սա­բաց դռնէն…
Բո­լորն երբ մեկ­նին.
Երբ որ քու­նը գայ ու դար­ձեա՛լ մեկ­նի,
Դեռ քեզ հե՛տ մնալ, սիրտ-սրտի՛ մնալ:
Քո՛ւ եր­ջան­կու­թեան ի­տէա­լը մնալ:
Քու ա­նու­նէդ ա­ւե­լի քեզ մօ՛տ ըլ­լալ,
Սր­տէդ ա­ւե­լի քե­զի պէտք ըլ­լալ,
Քու վրադ ցա­նո­ւող ափ մը հող ըլ­լալ,
Եւ ար­ցունք ըլ­լալ, լռու­թիւն ըլ­լալ,
Քե­զի Աստ­ծոյ տա­նող գի՜րկն ըլ­լալ:

 

yesayi 101617

«Կարճացած» Է Ճամբան Դէպի Երեւան

ԵՍԱՅԻ ՀԱՒԱԹԵԱՆ

Տարօրինակ է մեր ժողովուրդը. Շա՜տ տարօրինակ ենք նաեւ մենք` լիբանանահայերս: Մոռացկոտ դարձած ենք եւ` շատ արագօրէն:

Կը յիշէ՞ք` քանի մը տարի առաջ Պէյրութ-Երեւան օդանաւային տոմսերու սղութեան մասին որքա՜ն դժգոհութիւն կար: Օրին տոմսերուն գինը կը տարուբերէր 600-800 ամերիկեան տոլարի միջեւ: Արդար էր ժողովուրդին ընդվզումը: Մամուլին մէջ լոյս տեսան անթիւ յօդուածներ, որոնք հայրենի «Արմաւիա» օդանաւային ընկերութեան մասին ինչե՜ր ըսես` չգրեցին: Իրերայաջորդ, անթիւ, բերանացի եւ գրաւոր բողոքներ` խիստ եւ նոյնիսկ վիրաւորական: Ատենին ես ալ մասնակից դարձայ` այդ մասին գրելով:

Յանկարծ կացութիւնը փոխուեցաւ: Լիբանանեան օդանաւային ընկերութիւնը (MEA) սկսաւ Պէյրութ-Երեւան ուղղակի թռիչքներու եւ դիւրացուց հայրենիք երթուդարձը: Դժբախտաբար, սակայն,  տոմսերու գիները գրեթէ նոյնը մնացին եւ զարմանալիօրէն այս անգամ դժգոհութիւններ եւ բողոքներ չկային…

Չխորհիք, որ մեր տարօրինակութիւնը այսքանով կը սահմանափակուի: Կայ աւելին. Գնահատանքով չարձագանգեցինք այս դրական զարգացումին: Մոռցանք  մեր գնահատանքը արտայայտել մեր հայ նախարարին, երեսփոխաններուն եւ Հայաստանի դեսպանին,  որոնց «ճնշում»-ին շնորհիւ էր, որ բացուեցաւ օդանաւային այս գիծը: Գիծ մը, որ շահաբեր էր Լիբանանի օդանաւային ընկերութեան համար` նկատի ունենալով ճամբորդներու մեծ թիւը:

Աւելի դրական զարգացումով մը` հայրենի նոր ընկերութիւն մը (Air Armenia) սկսաւ Երեւան-Պէյրութ  թռիչքներ կազմակերպել: Արդիւնքը եղաւ այն, որ շաբաթական քանի մը թռիչքներ սկսան կազմակերպուիլ, եւ տոմսերուն գիները մեծ նահանջ արձանագրեցին: Ճամբորդական գրասենեակներ սկսան աւելի յարմար գիներով  եւ լաւ սպասարկութեամբ տոմսեր առաջարկել: Մրցակցութիւնը նուազեցուց տոմսերուն գիները`   հասցնելով 300 տոլարի սահմաններուն…

Դրակա՞ն է այս փոփոխութիւնը: Անշո՛ւշտ դրական է, շա՜տ դրական: Նկատած ըլլալու էք, որ շատ աւելի մեծ թիւով լիբանանահայեր հայրենիք կ՛այցելեն: «Կարճցած» է դէպի Երեւան ճանապարհը, այնքան մը, որ բազմաթիւ արաբ  լիբանանցիներ նաեւ Հայաստան կ՛այցելեն ծանօթանալու համար մեր չքնաղ հայրենիքին:

Այս շատ դրական երեւոյթին մասին պիտի խօսի՞նք, պիտի գրե՞նք, թէ՞ արգիլուած է:

Անցեալ սեպտեմբերին Հայաստանի մէջ կազմակերպուած համահայկական ժողովին մեծագոյն պատուիրակութիւններէն էր լիբանանահայութեան պատուիրակութիւնը:

Հայրենիքի մէջ կազմակերպուած Մուսա Լերան հերոսամարտի 102-րդ տարեդարձի ձեռնարկներուն զգալի թիւ էին այնճարցիները: Անոնց մասնակցութիւնը տօնակատարութեան` աւելիով խանդավառեց ժողովուրդը:

Հիմա դուք ըսէք` տարօրինակ չե՞նք:

Ձեզմէ ոմանք կրնան ըսել, թէ ի՛նչ ընենք, այսպէս է մեր ժողովուրդը: Աւելին մուսալեռցին կ՛ըսէ` «Ատ թապահաթ ի, գապահաթ չի»: Այսինքն այդ մէկը յանցանք չէ, այլ` բնաւորութիւն: Համոզուեցա՞ք, որ իսկապէս տարօրինակ ենք: Մաղթենք, որ այս յատկանիշը ժառանգական չէ հայութեան մէջ, եւ զայն կարելի է սրբագրել…

Կարեւորը` կարճցած է Երեւանի ճանապարհը,  սիրելի՛ ժողովուրդ. աչքերնիդ լոյս:

25 սեպտեմբեր 2017                                           
Երեւան

 

Panosian

Ամերիկահայ Գիտնական Յակոբ Փանոսեան Կ՛ուզէ Հայաստանի Մէջ Nanotechnology-ի Կեդրոն Հիմնել

Հայաստան-սփիւռք համահայկական 6-րդ համաժողովի ծիրէն ներս Երեւան կը գտնուէր ճարտարագիտութեան դոկտոր, ինքնաշխատ համակարգերու կառավարման բնագաւառի գիտնական, ՀՀ ԳԱԱ արտասահմանեան անդամ, Քալիֆորնիոյ ԱՐՓԱ հիմնարկի նախագահ, Քալիֆորնիոյ պետական համալսարանի Նորթրիճի մասնաճիւղի դասախօս Յակոբ Փանոսեանը:

Հայ գիտնականի նախաձեռնութեամբ Հայաստանի մէջ արդէն տասներորդ անգամ ըլլալով տեղի կ՛ունենայ «Նորարարութիւն» ամենամեայ մրցանակաբաշխութիւնը, որու նպատակը երիտասարդ հայ գիւտարարները խրախուսելն ու կիրառական գիտութեան առաջընթացի ապահովումն է, որ իր հերթին պիտի նպաստէ Հայաստանի մէջ տնտեսութեան զարգացման:

Սեպտեմբեր 22-ին տեղի ունեցած է 2017 թուականի մրցանակաբաշխութիւնը, որուն մասնակցած է 11 երիտասարդ գիւտարար: «Ankakh.com»-ի հետ զրոյցի ընթացքին Յակոբ Փանոսեան կը ներկայացնէ ոչ միայն այս ծրագիրը, այլեւ Հայաստանի հետ կապուած իր միւս ծրագիրները, որոնք հիմնականօրէն ուղղուած են գիտութեան զարգացման եւ ատոր կիրառման հնարաւորութիւններուն:

«Նորարարութիւն» ամենամեայ մրցանակաբաշխութիւնը տարիներու պատմութիւն ունի, սակայն զրուցակիցս ցաւով կը նշէ, որ մրցոյթի մասնակիցները տարիէ տարի կը պակսին, ինչ որ կը վկայէ Հայաստանի մէջ գիտութեան նկատմամբ հետաքրքրութեան նուազման եւ գիտութեան յետընթացի մասին:

Թէ ինչու մրցանակաբաշխութեան նկատմամբ մեծ հետաքրքրութիւն չկայ, Փանոսեան տարբեր պատճառներ կը նշէ. ուսանողներու մեծ մասը, այնուամենայնիւ, չի բռներ գիտութեան ուղին, պետական կառոյցներն ալ անտարբեր են ոլորտի նկատմամբ. «Հայաստանի իշխանութիւնները առտուընէ իրիկուն կը յայտարարեն, թէ նորարարութեան զարգացման ծրագիրներ կ՛իրականացնեն, բայց մենք արդէն տասներորդ տարին է` նորարարութեան մրցոյթ կը կազմակերպենք, եւ իշխանութիւններուն կողմէ` ոչ մէկ հետաքրքրութիւն: Հրաւէր կ՛ուղարկենք նախարարութիւններուն, որ ներկայ ըլլան: Եկող չկայ»,- կ՛ըսէ գիտնականը:  Սակայն պետական համակարգի անտարբերութիւնը չի խոչընդոտեր Հայաստանի մէջ նորանոր ծրագիրներու իրականացման:

Հայաստանի հետ կապուած ծրագիրներ Փանոսեան սկսած է իրագործել դեռ 80-ականներուն, երբ 1983-ին Միացեալ Նահանգներու մէջ կը հիմնէ Ամերիկահայ ճարտարագէտներու եւ գիտնականներու ընկերակցութիւնը, 1988-ին կը նախաձեռնէ Հայ գիտնականներու եւ ճարտարագէտներու համաշխարհային առաջին գիտաժողովը Լոս Անճելըսի մէջ, 1992-ին խումբ մը հայ գիտնականներու աջակցութեամբ կը հիմնէ ԱՐՓԱ (ARPA- Analysis Research and Planning for Armenia) բարեգործական կազմակերպութիւնը, նոյն տարին Հայաստանի մէջ կը կազմակերպէ ուժանիւթի որորտի մասնագէտներու առաջին համաժողովը եւ այլն:

Այս տարի լրացաւ ԱՐՓԱ-ի գործունէութեան 25-ամեակը: ԱՐՓԱ-ն շահոյթ չհետապնդող կազմակերպութիւն է, որու նպատակն է նպաստել հայ գիտական ներուժի զարգացման ոչ միայն Հայաստանի, այլեւ աշխարհի մէջ, խթանել Հայաստանի եւ ԱՄՆ-ի միջեւ համագործակցութիւնը կրթական, տնտեսական, քաղաքական, առողջապահական եւ արհեստագիտական ոլորտներու մէջ: Տարիներէ ի վեր կազմակերպութիւնը կ՛ուսումնասիրէ ՀՀ գիտատեխնիկական տարբեր բնագաւառներ ու համապատասխան ծրագիրներ կը մշակէ:

«Լոս Անճելըսի մէջ կը կազմակերպենք հեռավար ուսուցման սեմինարներ, որոնց միջոցով կը ծաւալենք մասնագիտական բանավէճեր հայութեան եւ Հայաստանի կարեւոր հարցերու շուրջ: Ունինք ամենամսեայ հեռավար դասախօսութիւններ: ԱՄՆ-ի տարբեր նահանգներէ մասնագէտները գիտութեան եւ մասնաւորապէս ճարտարագիտութեան նորարարութիւններու մասին իրենց գիտելիքներն ու գիտութեան բնագաւառի վերջին տեղեկութիւնները հեռավար դասախօսութիւններու միջոցով կը փոխանցեն Հայաստանի տարբեր համալսարաններու ուսանողներուն եւ դասախօսական կազմին»,- կը թուարկէ Փանոսեան:

Յառաջիկայ մեծ ծրագիրներէն մէկն ալ կապուած է Nanotechnology-ի  ( Նանոտեխնոլոգիան կիրառական գիտութիւններ եւ արհեստագիտութիւններ միաւորող լայն ոլորտ է, որու հիմնական նպատակը աթոմական եւ մոլեքուլային մակարդակի վրայ նիւթի վերահսկուող ձեւափոխումն է եւ վտանգաւոր չափերու հասնող, մօտ 100 նանոմեթրէն աւելի փոքր սարքերու կառուցումը եւ նոր յատկութիւններով նիւթերու եւ ծածկոյթներու ստացումը) զարգացման հետ:

ԱՐՓԱ-ն կը պատրաստուի Հայաստանի մէջ հիմնել նանոտեխնոլոգիաներու կեդրոն եւ այդ նպատակով նախորդ շաբաթ Երեւանի մէջ կազմակերպած է հանդիպում Հայաստանի մէջ նանոտեխնոլոգիաներով զբաղող ընկերութիւններու ղեկավարներու հետ, քննարկած ոլորտի իրավիճակն ու խնդիրները:

«Մօտ 10 կազմակերպութեան ներկայացուցիչներու հետ հանդիպեցանք, որոշեցինք համագործակցիլ, որպէսզի կարենանք ծրագիրներ կազմել»: Փանոսեան մեր հարզացրոյցի նոյն օրը կը մասնակցէր համաժողովի մը, որ նուիրուած էր Իրանի հետ համագործակցութեան: Կը պարզուի` Իրանի մէջ նանոտեխնոլոգիաներու ոլորտը մեծ արագութեամբ կը զարգանայ, այնտեղ կը գործէ շուրջ 166 ընկերութիւն:

Արտառոցը այն է, որ հայկական շարք մը ընկերութիւններ իրենց կարիքներուն համար կը փորձեն համագործակցիլ իրանական նանոտեխնոլոգիական ընկերութիւններու հետ, մինչդեռ նոյն ոլորտի մէջ գործունէութիւն ծաւալող մեր գիտնականներուն հետ որեւէ համագործակցութիւն չկայ:

«Ես հիմա քով- քովի բերի ընկերութեան պատասխանատուն եւ մեր գիտնականը, ըսի` դուք ինչո՞ւ իրարու հետ չէք խօսիր, ըսին` մենք իրարմէ անտեղեակ ենք: Մեր մասնագէտները շատ բարձր մակարդակի են, բայց, ցաւօք, գործակցութիւն չկայ: Սա նաեւ մտածելակերպի խնդիր է: Իսկ մեր աշխատանքը նաեւ նման հարթակներ ստեղծելն է»:

Միւս կարեւոր ծրագիրը, որ սկսած են նախորդ տարի, միտուած է գիտութեան նկատմամբ հետաքրքրութեան խթանման դպրոցական շրջանակներու մէջ: Զրուցակցիս խօսքով` ամերիկեան դպրոցներու մէջ տեղի կ՛ունենան գիտական ցուցահանդէս, որուն աշակերտները իրենց նորարարական ծրագիրները կը ներկայացնեն` սորվելով խնդիրները գիտական ձեւով լուծել: Ատիկա նաեւ կը նպաստէ, որ աշակերտներու մէջ դեռ դպրոցական տարիքէն գիտութեան նկատմամբ սէր ու հետաքրքրութիւն յառաջանայ:

Փանոսեան կ՛ուզէ, որ նման ծրագիրներ նաեւ մեր մօտ իրականանան, եւ այդ ուղղութեամբ արդէն իսկ որոշակի քայլեր կատարած են: Անցեալ տարի շուրջ 80 դպրոցներու տնօրէններու եւ ուսուցիչներու համար գիտնականը դասընթաց կազմակերպած է` ներկայացնելով ծրագիրը, ատոր կարեւորութիւնն ու Հայաստանի մէջ իրականացնելու հնարաւորութիւնները: Այս տարուան Հոկտեմբերին 40 դպրոց պիտի մասնակցի նման ցուցահանդէսի: Ծրագրի հեղինակը յոյս ունի, որ անիկա Հայաստանի մէջ կայանայ, եւ մեր աշակերտները հնարաւորութիւն ունենան մասնակցելու նաեւ այդ ոլորտի մէջ դպրոցականներու համար իրականացուող ամերիկեան International science and engineering sphere ցուցահանդէսին, որուն կը մասնակցին աշխարհի տարբեր երկիրներու աշակերտներ` պայքարելով լաւագոյն մրցանակի` 75 հազար տոլարի համար:

Կարեւորելով գիտութեան դերը երկրի տնտեսութեան զարգացման գործին` գիտնականը ցաւով կը նկատէ, որ գիտութիւնը Հայաստանի մէջ աւելի շատ բացասական ուղղութիւն ունի, քան դրական: «Նամանաւանդ համալսարաններու մէջ կը նկատենք մակարդակի անկում»,- կ՛ըսէ ան:

Գիտնականը տնտեսութեան զարգացման կարեւոր գործօն կը համարէ նաեւ գործարարութեան համար բարենպաստ միջավայրի ապահովումը, օրինակ` գործի աջակցման գրասենեակներու ստեղծումը, որոնք կ’աջակցին նոր գործարարութեան համար մատչելի վարկերու տրամադրման, խորհրդատուութեան, համագործակցութեան հարթակներու մատուցման եւ այլ միջոցներով:

Ինչ կը վերաբերի Հայաստան-սփիւռք հերթական համաժողովին, ապա ատոր գործնական արդիւնքներուն մասին Փանոսեանի տեսակէտը հետեւեալն է. «Գործնական արդիւնք կ՛ըլլայ, եթէ կառավարութեան մարդիկ, որոնք այնտեղ ներկայ են, իսկապէս հետաքրքրուին ըսուած մտքերով եւ ատոնք իրագործելու ուղղութեամբ քայլեր ձեռնարկեն: Բայց եթէ ըսուածը միայն խօսք մնայ, գործի չվերածուի` կը դառնայ անիմաստ բան մը»:

Յամենայնդէպս, Փանոսեան այս համաժողովէն շատ աւելի մեծ ակնկալիքներ ունի, քան նախորդներէն: «Այս անգամ շատ աւելի լուրջ է տնտեսական կացութիւնը, եւ ամէն մարդ լուծումներու փնտռտուքի մէջ է, յուսանք` այս անգամ խօսքէն գործի կ’անցնին»,- կ՛ըսէ ամերիկահայ գիտնականը:

 

LOGO en