Ծնած է Մուսա Լերան Եօղուն Օլուք գիւղը: Նախնական կրթութիւնը ստացած է գիւղին մէջ, որմէ ետք ղրկուած է Այնթապի Գոլէճը՝ զոր աւարտած է 1911- ին: Աւարտած է նաեւ Մարաշի Աստուածաբանական Ճեմարանը 1914 -ին: Նոյն տարին կը մեկնի Զէյթուն՝ որպէս հայ Աւետարանական Եկեղեցուոյ Պատուելի:
Տարագրութեան առաջին ամիսներուն կը վերադառնայ իր ծննդավայրը՝ ականատես ըլլալով ճամբու ընթացքին Թրքական վայրագութիւններուն: Կարեւոր դերակատարութիւն կ՛ունենայ ժողովուրդը համոզելու որպէսզի չբռնէ գաղթի ճամբան: Կը մասնակցի Մուսա Լերան հերոսամարտին: Կ՛ընտրուի հերոսամարտի կեդրոնական մարմնի ատենապետ եւ ձեռնհասօրէն կը վարէ այս պաշտօնը ամբողջ հերոսամարտի ընթացքին:
Պատերազմէն ետք, 1919-ին երբ Մուսալեռցիք Փոր Սաիտէն կը վերադառնան տուն, Պատուելի Անդրէասեան կը շարունակէ իր հովուական ծառայութիւնները Սուրիոյ եկեղեցիներուն մէջ՝ Քեսապ եւ Հալէպ մինչեւ 1957: 1957-ին կը փոխադրուի Պէյրութ ուր կը մահանայ 1962 -ին: 2000 -ին Վեր. Անդրէասեանի աճիւնները կը փոխդրուին Այնճար՝ իր հարազատ ժողովուրդի ծոցին մէջ (Այնճարի հայ Աւետարանական Եկեղեցուոյ կողքին):
Վեր. Անդրէասեան հրատարակած է «Զէյթունի Տարագրութիւնը եւ Սուէտիոյ Ապստամբութիւնը», «Քրիստոնէականը» եւ «Սուէտիոյ Բարբառը կամ Քիստինըքի Լեզուն» (1967 Երեւան) հատորները:
Վեր. Անդրէասեան վարած է բազմաթիւ պաշտօններ եւ իր ետին ձգած է տիպար ազգասէրի եւ ամբասիր հոգեւորականի տիպարը:
Ծնած է 1937-ին Անտիոքի Հարպիէի արուարձանը:
Նախնական կրթութիւնը ստացած է Դամասկոսի Մէզզէի ֆրանսական վարժարանին , իսկ երկրորդական ուսումը Մխիթարեան վարժարանին մէջ Վիեննա:
Իմաստասիրական եւ Աստուածաբանական բարձրագոյն ուսումը աւարտելէ ետք, Վիեննայի պետական համալսարանին մէջ հետեւած է արեւելեան լեզուներու եւ գրականութեան ճիւղերուն: Մասնագիտութիւնն է արդի գրականութիւնը:
Քահանայ օծուած է 22 յունուար 1961-ին , եւ մինչեւ 1964 վարած է Գահիրէի Հելիոպոլսոյ Մխիթարեան վարժարանի փոխտնօրէնի պաշտօնը:
Գրչանունն է Վարդան Զօրենց:
Հրատարակած գիրքերն են՝
Ծնած է 1946-ին Այնճար՝ աւազանի անունով Պօղոս: Նախնական կրթութիւնը ստացած է ծննդավայրին մէջ որմէ ետք յաճախած է Կիլիկիոյ Կաթողիկոսութեան դպրեվանքը զայն աւարտելով 1967-ին: Ծառայած է որպէս ուսուցիչ եւ տնօրէն Այնճարի, Զահլէի եւ Թռչնոց Բոյնի մէջ: Որպէս հոգեւորական իր ծառայութիւնները տարածուած են Լիբանանի, Կիպրոսի եւ Յունաստանի մէջ: 1997-ին կը նշանակուի Կիպրոսի Հայոց Թեմի Կաթողիկոսական փոխանորդ: 2003-ին կ՛ստանայ Արքեպիսկոպոսի կոչում:
1997-էն ի վեր կը հրատարակէ Կիպրոսի Առաջնորդարանի «Գեղարդ» լրատուն: Սփիւռքահայ մամուլին մէջ հանդէս եկած է բազմաթիւ յօդուածներով՝ ազգային-կրթական եւ մշակութային թեմաներով: Ցարդ հրատարակած է հինգ հատորներ.-
«Հայաստանեայց Եկեղեցին Կիպրոսի Մէջ» (2003)
«Ատանայի Վկաները եւ Ս. Ստեփանոս Վկայարանը – 1909» (2010)
«Թղթակցութիւն Սահակ Բ. Կաթողիկոսի եւ Պետրոս արք. Սարաճեանի» (2010)
«Կիպրոսի Թեմի Հովուական Կարգը եւ Թեմական Կազմաւորումը» (2011)
«Տարագրութիւն, Որբեր, Մելգոնեան Հաստատութիւն» (2011)
Վեր. Մովսէս Ճամպազեան իր ամբողջ կեանքի ընթացքին, մանաւանդ վերջին 15 տարիներուն, ակնառու ներդրում ունեցած է հայ ժողովուրդի ընդհանուր վերելքի եւ հոգեւոր վերազարթօնքի մարզերուն մէջ: Վեր. Ճանպազեան իր անխոնջ ծառայութեամբ ճանչցուած էր ժողովրդական եւ պետական շրջանակներու մէջ՝ իբրեւ նուիրեալ հայ, քրիստոնեայ եւ եկեղեցական առաջնորդ:
Ծնած է Պէյրութ Մուսալեռցի ընտանիքի մէջ: Նախնական կրթութիւնը ստացած է ծննդավայրին մէջ իսկ երկրորդական եւ համալսարանական ուսումը Վենետիկի, Հռոմի եւ Փարիզի համալսարաններուն մէջ: Վկայուած է որպէս Աստուածաբան, Փիլիսոփայութեան եւ արուեստի պատմութեան դոկտոր: Մաս կը կազմէ Մխիթարեան ուխտին ծայրագոյն վարդապետ աստիճանով: Ծառայած է Եւրոպայի, Միջին Արեւելքի եւ Ամերիկայի հայկական գաղթօճախներուն մէջ:
Աբրահամ Սէքլէմեան կը նկատուի Մուսա Լերան ժողովուրդի առաջին մտաւորականն ու հրապարագիրը: Ան ծնած է Մուսա Լերան Պիթիաս գիւղը եւ յաճախած գիւղի ծխական դպրոցը: Փոքր տարիքէն աչքի զարկած է իր արտակարգ ուշիմութեամբ եւ աշխատասիրութեամբ: Տիրապետած է անգլերէն լեզուին: Ուսուցիչ եղած է Կարինի մէջ ուր կը ձերբակալուի որպէս յեղափոխական: Բանտէն ազատ կ՛արձակուի եւ Պոլսոյ մէջ լոյս կ՛ընծայէ իր երկու հատորները՝ «Մարդ Ըլլալու Միջոցը» եւ «Ճշմարիտ Կինը»:
Մեկնած է Ամերիկա, ուր 1898-ին լոյս կը տեսնէ իր անգլերէն լեզուով հատորը՝ «Կոլտըն Մէյտըն» խորագրով: 1908-ին, Ֆրեզնօ քաղաքին մէջ, քանի մը դաշնակցական ընկերներու օժանդակութեամբ, հիմը դրած է «Ասպարէզ» թերթին 1908 թուականին՝ վարելով անոր խմբագրապետի պաշտօնը երկար տարիներ: Մահացած է Ամերիկա 1920-ին՝ հայրենիքի կարօտը սրտին:
Ծնած է 1891-ին Մուսա Լերան Խըտըր Պէկ գիւղը: Յաճախած է Խըտըր Պէկի ազգային վարժարանը ուսուցիչ ունենալով՝ ազգային-կուսակցական եւ դաշնակցական գործիչ Մօրուք Վարժապետը (Գէորգ Պաղտոյեան):
Նարեկ Աբրահամեան կ՛ընտրուի Սուրիական խորհրդարանի երեսփոխան 1924-ին՝ եւ կ՛ըլլայ առաջին մուսալեռցի երեսփոխանը:
Իր հանրանուէր գործունէութեան համար, ան կը դառնայ յարգուած անձնաւորութիւն մը Մուսա Լերան ժողովուրդին համար: Կը մնայ երեսփոխան մինչեւ իր վաղաժամ մահը (1927): Ի նպաստ Մուսա Լերան շրջանին իր տարած աշխատանքներուն համար կ՛արժանանայ Ֆրանսական երկրագործական նախարարութենէն եւ Սուրիական կառավարութենէն գնահատանքի շքանշաններու: Կը մահանայ երիտասարդ տարիքին (1927-ին), թոքախտէ:
Մովսէս Տէր Գալուստեան ծնած է Մուսա Լերան Եօղուն Օլուք Գիւղը, 1895-ին: Նախնական կրթութիւնը կը ստանայ հայրենի գիւղին մէջ՝ յաճախելով տեղւոյն «Խրիմեան» վարժարանը: Ուսումը կը շարունակէ Հալէպ, որմէ ետք կը վերադառնայ գիւղ եւ կը սկսի ուսուցչութեան: Անանիա Վիրաւորեանի հետ կը լծուի կուսակցական գործի: Կը կազմակերպուի Հ.Յ.Դաշնակցութեան կորիզը, որ հետագային մեծ դերակատարութիւն պիտի ունենայ 1915-ի հերոսամարտի ընթացքին: Մովսէս Տէր Գալուստեան Լեռ բարձրանալու եւ ինքնապաշտպանութեան դիմելու առաջին պաշտպաններէն եղաւ: Հերոսամարտի վարչական մարմնին կողմէ կ՛ընտրուի զինուորական վերահսկիչ: Մեծ կ՛ըլլայ իր դերակատարութիւնը հերոսամարտի ընթացքին՝ հանդիսանալով անոր զինուորական ղեկավարը:
Փոր Սայիտի մէջ եղաւ հայկական լեգէոնի հիմնադիրներէն եւ շուտով բարձրացաւ տեղակալի աստիճանին: Նշանակալից ներդրում ունեցաւ Արարայի ճակատամարտի յաղթանակին մէջ:
Եգիպտոսի մէջ կ՛աշխատակցի «Յուսաբեր»ին՝ Ա. Լէյլանի ծածկանունով: 1928-ին կը հրատարակէ իր առաջին գրքոյկը, որ մեծ հետաքրքրութիւն կը ստեղծէ իր անձին շուրջ: Ֆրանսական հոգատարութեան շրջանին Մովսէս Տէր Գալուստեան եղաւ Մուսա Լերան շրջանի կառավարիչը՝ երկար տարիներ մեծապէս օգտակար հանդիսանալով շրջանի հայութեան: Փաստօրէն ան ժողովրդապետ էր, կուսակցապետ եւ կրթական գործի մղիչ ուժ: Կ՛ընտրուի երեսփոխան՝ Իսկէնտէրուն- Սանճաքի հայութիւնը ներկայացնելու համար սուրիական խորհրդարանին մէջ:
1939-ին հարկադրաբար Մուսալեռցիները լքեցին իրենց հայրենի գիւղերը: Մովսէս Տէր Գալուստեան մեծ աշխատանք տարաւ Մուսալեռցիներուն նոր ապաստան մը ապահովելու համար եւ փաստօրէն դարձաւ Մուսա Լեռ- Այնճարի հիմնադիրը:
1939-էն ետք Մովսէս Տէր Գալուստեանի գործունէութեան դաշտը հիմնականօրէն Լիբանանն էր, ուր կ՛ընտրուի երեսփոխան՝ 1943-էն մինչեւ 1972: Երեսուն տարիներու ընթացքին, մաս կազմելով նաեւ կուսակցութեան գերագոյն մարմիններուն, Համազգայինի կեդրոնական վարչութեան: Ան մեծ դերակատարութիւն ունեցաւ լիբանանահայ գաղութի կազմաւորման եւ զարգացման մէջ: Եղաւ Կիլիկիոյ կաթողիկոսութեան ջերմ պաշտպաններէն եւ դաշնակցութեան ճամբով իր ամբողջ կեանքը ի սպաս դրաւ հայութեան, անշեղօրէն հետեւելով կուսակցութեան հարազատ ծրագիրին եւ քաղաքական վարքագիծին: Գործեց դաշնակցականի անկաշառ հաւատքով եւ հայութեան գերագոյն շահերուն համար:
Կը մահանայ 1984-ին, Պէյրութ, եւ կը թաղուի Պուրճ Համուտի ազգային գերեզմանատունը:
1998-ին, Մովսէս Տէր Գալուստեանի աճիւնները կը տեղափոխուին Այնճար եւ իրենց յաւիտենական հանգիստը կը գտնեն Մուսա Լերան հերոսներուն նուիրուած յուշարձան-համալիրի կողքին, Արթօ Չաքմաքճեանի կերտած կիսանդրիի պատուանդանին տակ:
Փոքր տարիքէն հայրը կորսնցուցած ըլլալով, երեք քոյրերու ամենափոքրը, մնացած էր մօրը խնամքին տակ եւ հետագային դարձած է անոր յոյսն ու ապաւէնը:
Անիկա մտնելով Խըտըր Պէկ գիւղիԼատինաց վարժարանը, շուտով ուշադրութիւնը գրաւեց աւստրիացի «Փաթրիկ»ին, իր ուշիմութեամբ եւ խիզախ բնաւորութեամբ:
Տմլաքեան որքան մեծնար, նոյն համեմատութեամբ անոր մէջ կ՛աճէր ազատ լեռնականի ըմբոստ ոգին եւ ընտանիքի պատասխանատուութեան զգացումը: Պարագաներու բերումով սակայն անիկա, ուսումը կիսատ թողած՝ կը մեկնի Ամերիկա, ապահով ապագայ մը կերտելու հեռանկարով: Հոն կը մտնէ Հնչակեան կուսակցութեան շարքերը , ինչ որ իր մէջ պիտի հրահրէ ի ծնէ ըմբոստ լեռնականի գիծը:
1912-ին էր որ կը վերադառնար Մուսա Լեռ: Երիտասարդները կը մղէ զինուելու եւ որեւէ անակնկալի պատրաստ ըլլալու:
Տմլաքեան սխալած չէր իր կանխատեսութեան մէջ: 1914-ին պիտի բռնկէր առաջին աշխարհամարտը եւ տարին չշրջած, թրքական արիւնկզակ իշխանութիւնները պիտի ձեռնարկէին իրենց հայաջինջ քաղաքականութեան:
Տմլաքեան առաջին իսկ օրէն եղաւ դրօշակակիրներէն մէկը ժողովուրդը ինքնապաշտպանութեան սուրբ գործին առաջնորդող: «Օ՜ն, Դէպի Լեռ» կարգախօսը հնչեցնողներուն առաջիններէն մէկը եղաւ ան:
Տմլաքեան, Մուսա Լերան հերոսամարտի չէթէեական երեք խումբերէն մէկուն խմբապետն էր:
Ծնած է Սուէտիոյ Եօղուն Օլուք գիւղը: Դեռ պատանի մասնակցած է հայդուկային կեանքի: Թրքական կառավարութեան կողմէ հալածուելով, 1902-ին մեկնած է Ամերիկայի Միացեալ նահանգներ:
Թրքական սահմանադրութենէն ետք, կարճ ժամանակով մը վերադարձած է ծննդավայր, ապա կրկին մեկնած է Ամերիկա՝ իր եղբօր քով: Ամերիկեան քաղքենի միջավայրը նեղ կու գար իրեն սակայն, եւ զայն նորէն կը գտնենք իր ծննդավայրը:
Սուէտիոյ լեռնալանջերուն կազմուած դաշնակցական առաջին խումբին առաջին անդամագրեալներէն էր Սերոբ Շերպեթճեանը:
Ապա, իր ժողովուրդին հետ Եգիպտոսի աւազներուն վրայ, չորս տարուան գաղթականի կեանք մը վարեց, եւ 1919-ին վերադարձաւ Մուսա Լեռ:
ՍուէտիոյՄիւտիրնէր ան, երբ 1939-ին, ժողովուրդը վերստին առաւ գաղթականի ցուպը եւ եկաւ հաստատուելու Այնճարի մէջ:
Այստեղ ան դարձաւ Այնճարի առաջին Քաղաքապետը:
Հանրային ծառայութեան իր կորովը չնահանջեց երբեք: Տարիքի բերումով քաղաքապետի պաշտօնէն դադրելէ ետք, նոյն խանդով աշխատեցաւ ազգային հաստատութիւններուն մէջ: Երկար տարիներ ձեռնհասութեամբ վարեց «Ս.Պօղոս» եկեղեցւոյ թաղականութեան եւ ազգային «Յառաջ» վարժարանի հոգաբարձութեան ատենապետի պաշտօնները եւ իր օրով թէ՛ եկեղեցին եւ թէ՛ դպրոցը ապրեցան բարգաւաճ օրեր:
Իր կեանքի վերջին տարիներուն՝ իր պարտականութիւնը կատարած մարդու գոհունակութեամբ, առանձնացաւ եւ խաղաղ կեանք մը ապրեցաւ: Բծախնդիր պրպտումով գրեց Մուսա Լերան ժողովուրդին պատմութիւնն ու իր երկար կեանքին յուշերը, (Հրատարակուած 2010-ին, «Պատմութիւն Սուէտահայերու» խորագրով) ինչպէս նաեւ կատարեց պրպտումներ Մուսա Լերան բարբառի արմատներուն մասին, որոնք տակաւին չեն հրատարակուած:
Սերոբ Շերպեթճեանի կեանքը եղաւ հանրային եւ կուսակցական բոլորանուէր ծառայութեան կեանք մը: Մահացաւ 1981-ին Այնճարի մէջ:
Ծնած է Մուսա Լերան Քէպուսիէ գիւղը 1923-ին:
Հայրը ուսուցիչ էրՔէպուսիէի մէջ՝ Մարաշէն տեղափոխուած ըլլալով Հալէպ եւ ապա Մուսա Լեռ: Նախնական կրթութիւնը ստացած է Քէպուսիէի մէջ, իսկ 1937-1942 յաճախած է Երուսաղէմի «Սրբոց Յակոբեանց» ժառանգաւորաց վարժարանը՝ զոր աւարտած է փայլուն կերպով:Վերադարձած է Այնճար, ուր դասաւանդած է ազգ. «Յառաջ» վարժարանին մէջ հինգ տարիներ:
1948-ին կը ստանձնէ Թրիփոլիի ազգային վարժարանի տնօրէնի պաշտօնը մինչեւ 1954 թուականը:
1954-ին կը տեղափոխուի Պէյրութ դառնալով ազգային «Լուսինեան» (Հետագային «Աքսոր Գասարճեան») վարժարանի տնօրէն շուրջ երեսուն տարիներ: 1988-ին կը տեղափոխուի Լոս Անճէլըս՝ ուր կը մահանայ 2006 թուականին:
Աշխատակցած է «Ազդակ»ին, «Յառաջ»ին, «Ասպարէզ»ին, «Ազատ Օր»ին, «Յուսաբեր»ին, «Նոր Կեանք»ին եւ այլ սփիւռքահայ թերթերու եւ պարբերականներու:
Վարած է ազգային-կուսակցական պատասխանատու պաշտօններ եւ իր ներդրումը բերած է յատկապէս Լիբանանահայ գաղութի պահպանութեան ու զարգացման:
Հրատարակած է «Կեանքի Էջեր», «Մուսալեռը եւ Մուսալեռցին», «Կեանքի մը Հետքերով» հատորները:
Ծնած է 1952-ին Պէյրութ: Նախնական եւ միջնակարգ կրթութիւնը ստացած է Այնճարի «Յառաջ-Գալուստ Կիւլպէնկեան» գոլէճին մէջ: Երկրորդական ուսումը ստացած է Պէյրութի Հայ Աւետարանական Գոլէճին մէջ: Ամուսնացած է Ցօղիկ Քէնտիրճեանին հետ եւ բախտաւորուած է 3 զաւակներով:
